Poradnik dla nauczyciela
Dostosowanie wymagań edukacyjnych — przepisy, przykłady i sprawdzian
Dostosowanie wymagań edukacyjnych to obowiązek nauczyciela wobec ucznia z orzeczeniem, opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej, opinią lekarza (w zakresie wychowania fizycznego) albo objętego pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole. Wynika z art. 44c ustawy o systemie oświaty i § 2 rozporządzenia o ocenianiu. Zwykle zmienia formę i warunki sprawdzania, a zakres wymagań tylko wtedy, gdy wskazują na to dokumenty ucznia.
Aktualizacja: · Opracowanie: zespół e-edukacja.pl
Kiedy nauczyciel musi dostosować wymagania edukacyjne?
Paragraf 2 rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów wymienia pięć sytuacji. Wymagania dostosowuje się do potrzeb i możliwości ucznia, który:
- ma orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego — na podstawie orzeczenia i indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET);
- ma orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania — na podstawie tego orzeczenia;
- ma opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się (np. dysleksji) albo inną opinię poradni wskazującą na potrzebę dostosowania — na podstawie tej opinii;
- nie ma orzeczenia ani opinii, ale jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole — na podstawie rozpoznania jego potrzeb przez nauczycieli i specjalistów;
- ma opinię lekarza o ograniczonych możliwościach wykonywania ćwiczeń na wychowaniu fizycznym — na podstawie tej opinii.
Opinia, orzeczenie albo rozpoznanie w szkole wskazują, co dostosować. Nauczyciel decyduje, jak przełożyć to na swoje lekcje, prace pisemne i ocenianie.
Jakie przepisy regulują dostosowanie wymagań?
| Przepis | Co mówi |
|---|---|
| art. 44b ust. 8 ustawy o systemie oświaty | nauczyciele na początku roku szkolnego informują uczniów i rodziców o wymaganiach edukacyjnych na poszczególne oceny |
| art. 44c ustawy o systemie oświaty | nauczyciel indywidualizuje pracę z uczniem i dostosowuje wymagania edukacyjne w przypadkach określonych w rozporządzeniu |
| § 2 rozporządzenia o ocenianiu | pięć sytuacji, w których wymagania się dostosowuje, i dokument, na podstawie którego to się robi |
| § 3 ust. 1 rozporządzenia o ocenianiu | opinię o specyficznych trudnościach w uczeniu się wydaje się po ukończeniu klasy III, najpóźniej do końca szkoły podstawowej |
| art. 127 ustawy — Prawo oświatowe | uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego ma indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny |
Szczegółowe zasady w danej szkole określają statut i organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ten poradnik nie zastępuje porady prawnej ani konsultacji z pedagogiem szkolnym.
Co można dostosować na sprawdzianie?
- Warunki pracy — dłuższy czas, podział sprawdzianu na części, miejsce w klasie, możliwość odpowiedzi ustnej.
- Formę materiału — większa czcionka bezszeryfowa, większa interlinia, mniej tekstu na stronie, więcej miejsca na odpowiedź.
- Polecenia — krótsze zdania, jedno polecenie naraz, najważniejsza informacja na początku, bez podwójnych przeczeń.
- Kryteria oceniania — np. nieobniżanie oceny za błędy ortograficzne, gdy odpowiedź jest merytorycznie poprawna, jeśli wynika to z opinii.
- Zakres i poziom zadań — mniej zadań, zadania na poziomie wymagań koniecznych i podstawowych, podpowiedź pierwszego kroku — gdy dokumenty ucznia wskazują na obniżenie wymagań.
Przykłady dostosowań dla różnych potrzeb
| Potrzeba ucznia | Przykładowe dostosowania sprawdzianu |
|---|---|
| Dysleksja | czcionka bezszeryfowa 14 pt, interlinia 1,5, krótkie polecenia, wydłużony czas, możliwość odczytania poleceń przez nauczyciela |
| Dysortografia | ocena treści bez obniżania za błędy ortograficzne, zadania zamknięte zamiast dłuższych wypowiedzi pisemnych tam, gdzie to możliwe |
| ADHD, trudności z koncentracją | sprawdzian podzielony na krótsze części, jedno polecenie w zadaniu, mniej zadań na stronie, przypomnienie o czasie |
| Słabowidzenie | powiększony druk i rysunki, wyraźny kontrast, zgodnie z orzeczeniem i zaleceniami specjalisty |
| Trudności w uczeniu się, obniżone wymagania | mniej zadań i mniej kroków w obliczeniach, najwyżej trzy odpowiedzi do wyboru, podpowiedź pierwszego kroku |
To przykłady, a nie gotowa lista. Każde dostosowanie powinno wynikać z dokumentów konkretnego ucznia.
Jak przygotować dostosowany sprawdzian w e-edukacja.pl?
W planie Pro z gotowego sprawdzianu, kartkówki albo karty pracy tworzysz wersję dostosowaną: wybierasz profil, a generator przygotowuje nowy materiał obok oryginału. Są dwa profile.
Dysleksja i dysortografia
Te same zadania i punktacja, prostsze polecenia, czytelny układ i dłuższy czas.
- Czcionka bezszeryfowa, większy stopień pisma (14 pt) i interlinia 1,5
- Tekst wyrównany do lewej, więcej miejsca na odpowiedzi, powiększone rysunki
- Krótsze polecenia: jedno polecenie w zdaniu, najważniejsza informacja na początku, bez podwójnych przeczeń
- Wydłużony czas pracy (o 50%)
- Błędy ortograficzne i interpunkcyjne nie obniżają oceny, jeśli odpowiedź jest merytorycznie poprawna
Obniżone wymagania
Łatwiejsze i krótsze zadania do tych samych wymagań podstawy programowej.
- Te same wymagania podstawy programowej, zadania na poziomie wymagań koniecznych i podstawowych
- Mniej zadań i mniej kroków w obliczeniach
- Najwyżej trzy odpowiedzi do wyboru w zadaniach zamkniętych
- Podpowiedź pierwszego kroku w poleceniach
- Skala ocen przeliczona proporcjonalnie do liczby punktów
Wersja dla ucznia wygląda jak zwykły sprawdzian i nie ma oznaczenia dostosowania. Wersja dla nauczyciela ma notatkę z listą zastosowanych dostosowań, którą możesz dołączyć do dokumentacji.
Dostosowaną wersję drukujesz albo pobierasz jak każdy inny materiał. Do serwisu nie wpisujesz danych ucznia ani treści opinii — wybierasz tylko profil dostosowania. Zanim dasz wersję uczniowi, przejrzyj zadania — to Ty odpowiadasz za zgodność z opinią lub orzeczeniem.
Źródła
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 44b ust. 8 i art. 44c (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 881 ze zm.)
- Rozporządzenie MEN z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, § 2 i § 3 (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 2572 ze zm.)
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. — Prawo oświatowe, art. 127 (indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny)